Echo 3 lektur: XXV Ndz. Zwykła A
Bóg odnajduje szukających Go (Iz 55, 6-9)
„Księga Pocieszenia Izraela” (Iz 40-55) anonimowego proroka Izajaszowej tradycji nazwanego Deutero-Izajaszem została zredagowana pod koniec niewoli babilońskiej, w połowie VI wieku przed Chrystusem. Jej ideą przewodnią jest umocnienie wiary i nadziei ludu wobec jawnych znaków zbliżającego się upadku Babilonu i związana z tym zapowiedź rychłego powrotu do ziemi ojców.
Rozważana lektura stanowi fragment ostatniego rozdziału dzieła Deutero-Izajasza. Prorok wzywa, aby szukać Boga, bowiem jest On wierny swoim zapowiedziom, Jego słowo jest skuteczne jak „ulewa i śnieg” (55, 10). Tylko On może być sprawcą radosnego powrotu z wygania, podobnie jak wyprowadził Izraela z niewoli egipskiej. Prorok kieruje swe słowa do tych, którzy oczekują „wody, wina i mleka”, ale jeszcze nie dostrzegają, że jedynym dawcą życia, radości i sił jest Bóg, który obdarowuje hojnie tych, którzy Go pragną (55, 1). Niezaprzeczalną prawdą jest złamanie przez lud przymierza z Bogiem, za co spadła na niego kara wygnania, ale teraz Bóg zapowiada nowe przymierze, bowiem On nigdy nie cofa danego słowa (55, 3b).
W kontekście powyższych zapowiedzi pada wezwanie: szukajcie Pana, gdy się pozwala znaleźć, wzywajcie Go, dopóki jest blisko! Niechaj bezbożny porzuci swą drogę i człowiek nieprawy swoje knowania. Pragnienie Boga, odnajdywanie Jego wiernej obecności i troskliwej miłości jest nierozerwalnie związane z nawróceniem. Bezbożność i nieprawość muszą ustąpić miejsca Bożym drogom oraz Bożemu sposobowi myślenia. Drogi grzeszników oraz ich knowania mają zniknąć z życia ludu, który będzie powracał z niewoli. Nawrócenie musi obejmować zarówno sposób myślenia, jak i sposoby działania (drogę) człowieka. I chociaż nawrócenie jest wyrażone hebrajskim „szub”, co oznacza zmianę kierunku marszu, zwrot, powrót, to wiersze 8 i 9 wyraźnie zapowiadają nowotestamentalną ideę przemiany wyrażaną rzeczownikiem „metanoia”, co Paweł opisowo wyraża w słowach: przemieniajcie się przez odnawianie umysłu, abyście umieli rozpoznać, jaka jest wola Boża: co jest dobre, co Bogu przyjemne i co doskonałe (Rz 12, 2).
Zaskakujące i zastanawiające w lekturze naszego tekstu jest zestawienie go z ewangelią o hojnym gospodarzu winnicy, który wielokrotnie wychodzi na miejski plac w poszukiwaniu tych, którzy zechcą u niego pracować. Podczas gdy Deutero-Izajasz woła szukajcie Pana, Mateusz ukazuje Go jako gospodarza, który wyszedł wczesnym rankiem, aby nająć robotników do swej winnicy. Pierwszych robotników gospodarz odnajduje i zatrudnia o 6 rano, następnych o 9, 12, 15 i 17. Ale za każdym razem to on wychodzi i szuka tych, których może posłać do pracy w swej winnicy. I chociaż starotestamentalny prorok oraz ewangelista Mateusz są całkowicie zgodni co do obrazu Boga, podkreślając Jego dobroć, to różnica jest wyraźna co do osoby podejmującej inicjatywę spotkania. Dla Deutero-Izajasza „Bóg jest obecny”, a człowiek musi Go odnaleźć poprzez nawrócenie, ewangelista zaś ukazuje „Boga nieprzerwanie poszukującego” człowieka, aby obdarzyć go nagrodą życia wiecznego.
Ewidentną racją dla połączenia medytowanej lektury z Ewangelią o gospodarzu winnicy, który płaci tyle samo za dwanaście godzin pracy co za jedną godzinę, jest zdanie: Bo myśli moje nie są myślami waszymi ani wasze drogi moimi drogami – mówi Pan. W Bożej księgowości 1/12= 1 oraz 12=1. Dla nas taka matematyka jest niedopuszczalna, ale Bóg jest dawcą życia wiecznego, wartości kompletnie niepodzielnej, którą jest obdarowywany każdy, kto wierzy. Hojność Boga wyraża się zmiłowaniem i przebaczeniem wobec każdego, kto pozwala Bogu odnaleźć się na rynkach tego świata. Pomimo moich egoistycznych ambicji, pielęgnowanego w sercu poczucia krzywd sprzed dziesięcioleci oraz z ostatnich dni, poważnego zwątpienia, czy współczesny człowiek jest zdolny do życia Ewangelią, czy ja sam nadaję się do pracy w winnicy Pana, Bóg troszczy się o winnicę i moje w niej miejsce, nieustannie wychodząc ku mnie, aby pustka życia „na rynku” nie uśmierciła mnie, bowiem nieprzerwanie szukam dla siebie miejsca w centrum tego świata. Nikt nie może mnie uratować, wyłącznie zazdrosna miłość Pana Zastępów tego dokona (Iz 9, 6).
Uciec, odejść czy pozostać? (Flp 1, 20c-24. 27a)
Do umiłowanej wspólnoty w Filippi Paweł zwraca się bardzo szczerze. Zwierza się ze swoich dylematów, powierza swe trudności i troski, odwołuje się do wspólnych doświadczeń, dzieli się swoimi cierpieniami. Szkoda, że dzisiejsza lektura została tak strasznie pocięta, że gubi się jej pełny sens. Uwięziony Apostoł odkrywa szczególny cel swego pobytu w więzieniu: I tak więcej braci, ośmielonych w Panu moimi kajdanami, odważą się bardziej bez lęku głosić słowo Boże. Niektórzy wprawdzie z zawiści i przekory, drudzy zaś z dobrej woli głoszą Chrystusa. Ci ostatni głoszą z miłości, świadomi tego, że jestem przeznaczony do obrony Ewangelii. Tamci zaś, powodowani niewłaściwym współzawodnictwem, rozgłaszają Chrystusa nieszczerze, sądząc, że przez to dodadzą ucisku moim kajdanom. Ale cóż to znaczy? Jedynie to, że czy to obłudnie, czy naprawdę, na wszelki sposób rozgłasza się Chrystusa. A z tego ja się cieszę i będę się cieszył. To doświadczenie sprawia, że Paweł odkrywa, iż niezależnie od tego, czy wyjdzie na wolność, czy też poniesie śmierć Chrystus będzie uwielbiony.
Apostoł pozwala sobie na bardzo osobiste wyznanie, które w tłumaczeniu Biblii Paulistów brzmi tak: Dręczy mnie podwójne pragnienie: chcę odejść, aby być z Chrystusem, co byłoby o wiele lepsze, lecz dla was jest bardziej konieczne, abym pozostał w ciele. Właśnie to zdanie jest dla mnie kluczem do rozumienia dylematu, który Apostoł rozwiązuje dość szybko. Jego osobiste pragnienie, aby być z Tym, który go umiłował i wydał za niego swe życie (por. Ga 2,20) musi ustąpić miejsca użytecznej posłudze na rzecz Filipian. Cel pozostania pośród wiernych jest bardzo jasny: Tylko sprawujcie się w sposób godny Ewangelii Chrystusowej, abym ja (…) mógł usłyszeć o was, że trwacie mocno w jednym duchu, jednym sercem walcząc wspólnie o wiarę w Ewangelię, i w niczym nie dajecie się zastraszyć przeciwnikom. Miłość do Chrystusa sprawia, że Paweł wybiera to, co jest dla niego trudniejsze, czyli pozostanie pośród braci, w oczekiwaniu na spotkanie z Tym, którego ukochał. Nie wolno zapomnieć, że Paweł tęskniąc za niebem miał doświadczenie mistyczne, o którym sam wspomina Koryntianom, więc jego tęsknota miała dla niego bardzo realny wymiar.
Zawstydzenie, którego doznaję medytując Pawłowy dylemat i jego rozwiązanie, myślę, że rodzi się z dwóch powodów. Po pierwsze moje wyobrażenie śmierci i jej pragnienie. Dla Pawła umrzeć to zysk. Dla mnie umrzeć to uciec od cierpienia, trudności, samotności, niemożliwych do rozwiązania problemów. Śmierć jawi się jako definitywne rozwiązanie tego, z czym sobie nie radzę. Gdzie w tym miłość do Chrystusa? Gdzie tęsknota za spotkaniem z Tym, który mnie ukochał miłością odwieczną? Po drugie moja miłość do braci. Paweł wyrzeka się tego, co uznaje dla siebie za lepsze, aby służyć ewangelizacji. Dylemat rozwiązuje stwierdzeniem: lecz dla was jest bardziej konieczne, abym pozostał w ciele. Nieustannie atakuje mnie pytanie, kiedy rzeczywiście rezygnowałem z tego, co jest dla mnie dobre (dobre w perspektywie więzi z Chrystusem i życia wiecznego), aby służyć swoim życiem braciom? Raczej troską o więź z Chrystusem usprawiedliwiałem moje odsuwanie się od innych, nie-bycie dla nich. Słowa Pawła pozostają permanentnym pytaniem o autentyzm mojej miłości do Boga i braci. Paweł nie ma wątpliwości, że prawda o miłości Boga i bliźniego wyraża się w słowach Jana Ewangelisty: kto nie miłuje brata swego, którego widzi, nie może miłować Boga, którego nie widzi.
Zabijająca bezczynność i "niesprawiedliwy" gospodarz (Mt 20, 1-16a)
Wystajemy na rogach ulic tego świata, aby znaleźć życie, aby je wypełnić jakąś treścią, a kiedy Bóg nas odnajduje i obdarowuje życiem wiecznym, to zaczynamy szemrać, że za mało dostaliśmy i że tak niesprawiedliwego gospodarza to nigdy w życiu jeszcze nie spotkaliśmy. Rozważana przypowieść jest rozbudowanym komentarzem do odpowiedzi na pytanie uczniów. Po kompletnie konfundującej katechezie o niebezpieczeństwie bogactw, Piotr chce wiedzieć, co oni otrzymają w zamian za opuszczenie wszystkiego, co posiadali. Odpowiedź Jezusa brzmi: I każdy, kto dla mego imienia opuści dom, braci lub siostry, ojca lub matkę, dzieci lub pole, stokroć tyle otrzyma i życie wieczne odziedziczy. Wielu zaś pierwszych będzie ostatnimi, a ostatnich pierwszymi.
Pieniądze i poczucie zasług pozostają zawsze wewnętrznie połączone. Jezus dając uczniom obietnicę stukrotnej odpłaty natychmiast wprowadza element, który konfrontuje nas z kolejną trudnością: ostatni będą pierwszymi, a pierwsi ostatnimi. Czy nie wystarczyłaby obietnica o stukrotnej nagrodzie? „Opuściliśmy wszystko, poszliśmy za Jezusem, otrzymaliśmy piękną odpłatę”. Czy nie brzmi to wspaniale? Dla nas tak, ale nie dla Jezusa. On musi dotknąć istoty problemu, czyli naszej mentalności, która miłość, nagrodę, dar natychmiast musi połączyć z zasługą, włożonym wysiłkiem, poniesionym trudem, etc. Dlatego Jezus opowiada przypowieść, naruszającą nasze poczucie sprawiedliwości, a jej ekonomiczna interpretacja to po prostu „psucie rynku”, które nie znajduje najmniejszego uzasadnienia.
Niezależnie od osobistych doświadczeń, wychowania i środowiska pochodzenia, każdy z nas jest wezwany przez Chrystusa, aby wzrastać w wierze. Rozważanej Ewangelii można śmiało nadać tytuł: „Inicjacja do życia darmową miłością Boga”. Tak ukazana darmowość narusza ludzkie rozumienie i pragnienie sprawiedliwości. Ale dobroć Boga nie oznacza pobłażliwości dla zła, czy mniej surowego kryterium w rozpoznaniu tego, co jest grzechem. Zajmujemy się konwertytami i neofitami, ewangelizujemy nieznających Chrystusa, ale prawdziwy problem mamy z tymi, co „od dziecka, zawsze i nieprzerwanie służą Bogu”. Okazuje się bowiem, że służą Bogu, którego nie znają i przenoszą do rzeczywistości wiary zasady tego świata: „na nagrodę trzeba sobie zasłużyć”, „nic za darmo”, „jak będziesz grzeczny, to babcia będzie cię kochać”, etc. Kto z nas rzeczywiście zna Boga? Kto jest wolny od mentalności zasług? Kto nie rywalizuje, choćby wewnętrznie, na poziomie uczuć i nie czuje się pokrzywdzony, kiedy nagradza się tych, którzy robią wyłącznie dobre wrażenie?
Myślę, że większość czytelników Echa Ewangelii można śmiało zaliczyć do robotników pierwszej (lub wczesnej) godziny. W konsekwencji mamy poważny problem. Uwierzyć, że życie wieczne jest darem, którego Bóg udziela rzeczywiście za darmo każdemu, kto zechce odpowiedzieć na Jego zaproszenie, każdemu, kto pozwoli, aby Bóg odnalazł go na rynkach tego świata. Poczucie włożonego trudu, poświęcenie, ograniczanie się, rezygnacja z tego, co świat oferuje sprawiają w nas zapotrzebowanie na innego rodzaju rekompensatę. Jezus pokazuje na ten rodzaj gratyfikacji nauczając o tych, co chodzą w powłóczystych szatach, zasiadają w pierwszych rzędach i na zaszczytnych miejscach, lubią publiczne pozdrowienia i chcą być nazywani mistrzami. Nie chodzi o brak nagrody. Ta została jasno przedstawiona uczniom. Chodzi o przemianę serca, tak aby łaska nie stawała się zasługą, a wybranie powodem do patrzenia z góry na innych.
Żyjemy w nieustannym napięciu między dwiema rzeczywistościami. Wydaje nam się, że istnieje świat przyjemności, z których część jest surowo zakazana, a generalnie są one zawsze moralnie podejrzane oraz świat samo-ograniczeń, rezygnacji, poniesionych cierpień i poświęceń, których Bóg od nas oczekuje, aby nas nagrodzić. W konsekwencji rezygnując z przyjemności natychmiast oczekujemy jakiejś gratyfikacji. I uznajemy to za normalne. I właśnie tę „normalność” Jezus pragnie zniszczyć w nas. Poniesione wyrzeczenie jest szansą i łaską, a nie zasługą, za którą należy nam się zapłata. Pracując w winnicy Pana od wczesnego rana zyskujemy, a nie tracimy. Pierwszym zyskiem jest przemiana naszej mentalności. Winnica Pana jest miejscem uzdrowienia z mentalności tego świata, która przekonuje, że „słodkie nieróbstwo” to „szczyt szczęścia”. Jest ono równocześnie obiektem pragnienia, zazdrości jak i powodem do potępienia. W rzeczywistości jednak jest nieszczęściem, z którego trzeba ratować ludzi za wszelką cenę.
Uczniowie opuścili wszystko, lecz dzięki temu otrzymali życie. To chce im Chrystus ukazać. Zostali znalezieni i wybrani, powołani i dlatego z tytułu bycia z Chrystusem nie mają żadnych przywilejów ani zaszczytów. A ich zyskiem jest doświadczenie życia wolnego od strachu, który towarzyszy ludzkości. Umiem cierpieć biedę, umiem i obfitować. Do wszystkich w ogóle warunków jestem zaprawiony: i być sytym, i głód cierpieć, obfitować i doznawać niedostatku. Wszystko mogę w Tym, który mnie umacnia. Zazdrosne spojrzenie na tych, którzy zostali odnalezieni przez Gospodarza w ostatniej godzinie dowodzi, że nosimy w sobie naturę starego człowieka. Nie jesteśmy synami Królestwa. Przecież praca w winnicy chroni przed poszukiwaniem po omacku, pozostawaniem w ciemnościach, uleganiem pożądliwościom tego świata. A nagrodą, niepodzielnym denarem, jest życie wieczne.
ks. Maciej Warowny


