Echo 3 lektur Uroczystość Wszystkich Świętych
Wolę interpretować obrazy (Ap 7, 2-4. 9-14)
Apokalipsa jest księgą Kościoła wszystkich czasów. To nie obrazy katastrof i udręczeń ludzkości stanowią jej centrum, ale miłość oblubieńcza Boga do swej oblubienicy, Kościoła. Sensem objawienia spisanego przez Jana jest ukazanie zwycięskiej mocy Boga, której nie może zatrzymać ani przemoc Bestii (imperium rzymskiego działającego z inspiracji szatana), ani nieprawość ludzi z nim sprzymierzonych.
Bóg w Chrystusie poślubił sobie ludzkość i pozostaje wierny tej miłości. A ponieważ autor Apokalipsy czyli po prostu objawienia otrzymuje wizję obrazów, musi więc je przełożyć na język symboli. Wstęp do Apokalipsy w Biblii Jerozolimskiej tak to wyjaśnia: „Kiedy widzący opisuje wizję, przekłada na język symboli idee, które poddaje mu Bóg, a czyni to przez nagromadzenie przedmiotów, kolorów, symbolicznych liczb, nie troszcząc się o spójność uzyskanych efektów. Aby go zrozumieć, trzeba wniknąć w ten jego świat i przełożyć zaproponowane przezeń symbole na język pojęć, gdyż inaczej można łatwo sfałszować sens tego orędzia”. Napisana w okresie prześladowań chrześcijan za cel stawia sobie umocnienie ich wiary i podniesienie na duchu.
Prześladowania Kościoła pierwszego wieku stają się paradygmatem jego istnienia w całej historii. Bóg ostrzega grzeszników przed zagładą, a tych, którzy mu uwierzyli bierze w opiekę, aby ich wprowadzić na wieczną ucztę królestwa Bożego. Tak jak ognisty wóz (merkaba) w wizji proroka Daniela z czterema aniołami o różnych obliczach niesie światu Dobrą Nowinę, tak Apokalipsa ukazuje czterech aniołów mających ukarać ziemię i jej mieszkańców za zło wyrządzone wierzącym. Rozważana lektura zaczyna się więc obrazem kary powstrzymanej przez anioła wstępującego od wschodu słońca, czyli tego, który obwieszcza zbawienie. Przynosi on wierzącym duchowe znamię chroniące ich przed karą. Znamię, ślad zostawiony przez pieczęć (gr. sfragis) jest identyfikowany z chrztem, który wyciska niemożliwy do zatarcia znak przynależności do Boga. Opieczętowanych Izraelitów jest 144 000, 12 razy 12 razy 1000 co oznacza, że cały Izrael będzie odnowiony. „Opieczętowani” są zwiastunami wielkiego, niepoliczalnego tłumu, z każdego narodu i wszystkich pokoleń, ludów i języków. Są to męczennicy, pierwsi, których Kościół uznał za dostępujących zbawienia. Ich kult zaczyna się szerzyć w czasach Kościoła pierwotnego dostrzegającego w nich świadków (gr. martys) śmierci i zmartwychwstania Chrystusa.
Białe szaty, znak nowej natury chrzcielnej, znak śmierci, pogrzebania z Chrystusem i powstania z martwych razem z Nim, a palmy przez nich niesione, dla nas znak zwycięstwa (palma zwycięstwa), w symbolice hebrajskiej są znakiem Święta Namiotów, kiedy z liści palmowych żydzi wznosili na pamiątkę pobytu na pustyni kuczki - prymitywne namioty z gałęzi i liści palmowych. Palmy w ręku męczenników stają się więc znakiem ich wiary, że na ziemi jesteśmy przechodniami, kroczymy przez ziemskie życie, jak Izrael kroczył przez pustynię, aby posiąść Ziemię Obiecaną, dom nie ręką uczyniony, lecz wiecznie trwały w niebie (2 Kor 5, 1). Obraz zaś „Zasiadającego na tronie i Baranka” odwołuje się do wiecznej liturgii niebieskiej, gdzie zbawieni oddają chwałę Bogu, zawsze szczęśliwi i pełni wdzięczności. Jeśli 144 000 opieczętowanych przywołuje Resztę Izraela, zawsze wierną Bogu i Jego obietnicom, to nieprzeliczony tłum oznacza chrześcijan, którzy nie wyrzekli się wiary pomimo prześladowań, wiary, że zbawieni są mocą krwi Chrystusa przelanej na krzyżu: Wiecie bowiem, że z waszego, odziedziczonego po przodkach, złego postępowania zostali wykupieni nie czymś przemijającym, srebrem lub złotem, ale drogocenną krwią Chrystusa, jako baranka niepokalanego i bez zmazy (1 P 1, 18n).
Czytając Apokalipsę nieustannie powraca mi myśl, że wkładam wiele wysiłku w zrozumienie symboliki i obrazów, ale kiedy zaczynają się one wyjaśniać, wcale nie mam ochoty, aby stać się ich częścią. A przecież Apokalipsa to także Kościół naszych czasów, Kościół Apostołów, czcigodnych Starców, męczenników, wyznawców. Kościół żyjący pośród tych, co upadli w wierze oraz tych, którzy dla prawa do noszenia znamion współczesnych „bestii” nie chcieli iść za Chrystusem. Moje czasy, tak często i dosadnie krytykowane przeze mnie za ich niemoralność, powrót lewicowych ideologii, egoizm wyssany z mlekiem „nowoczesnych matek”, przewrotność, irracjonalizm, lubieżność i idolatryczne zajmowanie miejsca przynależnego Bogu, nie są w niczym gorsze niż czasy Kaliguli, Nerona lub Domicjana. Zmieniły się sposoby „spychania” Boga z Jego tronu, aby samemu zająć to miejsce, ale kierunek jest zawsze ten sam. Zająć miejsce Boga, uwierzyć we własną „boską nieomylność”, a tych, którzy będą się temu sprzeciwiać w taki sposób ukarać, aby wszystkich potencjalnych przeciwników pozbawić wszelkiej odwagi. Dlatego łatwiej mi interpretować apokaliptyczne obrazy z Biblii lub z wojny w Ukrainie, zamiast stawiać sobie pytanie, czy chcę kroczyć w orszaku odzianych w białe szaty oraz jak to uczynić, abym się tam znalazł?
Dziecięca świętość (1 J 3, 1-3)
Jestem dzieckiem Boga, zrodzonym z wody i Ducha Świętego, zrodzonym przez słowo prawdy, zrodzonym do żywej nadziei, zrodzonym, aby doświadczać, że wiara zwycięża świat. Natura dziecka Bożego nie jest przywilejem, ale owocem zaufania Bogu, że dziecięca bezradność i bezbronność nie prowadzi mnie ku bezwolnej zagładzie, ale wprost do źródła Bożej miłości, ku pewności życia wiecznego. Dziecięctwo Boże jest więc kluczem do świętości. Ale świętości, która nie jest samoświadoma siebie. Zresztą innej świętości nie ma, bowiem: „Świętym jest się tak długo, póki się o tym nie wie”. Świadomość dziecka jest świadomością słabości i bezradności, świadomością, że potrzebuję „dorosłych”. Jednak ta potrzeba nigdy nie jest artykułowana. Ona istnieje na poziomie oczywistości. Dziecko nie planuje, nie tworzy zabezpieczeń, nie przewiduje scenariuszy na „gdyby jednak …”. Jego życie jest oczywistym zaufaniem, że może polegać na tych, którzy je kochają. Zresztą ono inaczej nie potrafi żyć.
Chyba jednym z najbardziej niedostępnych wymiarów dziecięcej ufności dla mnie jako „dorosłego” jest brak potrzeby kontrolowania otaczającego mnie świata. W chrześcijańskim języku można by to wyrazić jako życie w całkowitym zaufaniu Opatrzności. Zaufanie Bogu jest dla mnie owocem doświadczania darmowej miłości. Jeśli zaś na wszystko muszę zasłużyć i zapracować, to dziecięca beztroska i ufność nie wzrastają w kierunku ufnej wiary, ale w stronę hipokryzji, bycia takim, jakiego inni oczekują. Dziecko jeszcze nie jest zdolne do hipokryzji, ale wkraczając w świat dorosłych uczy się, że dla zrealizowania pewnych pragnień, dla otrzymania upragnionych rzeczy lepiej nie być tym, kim się jest, korzystniej jest udawać kogoś innego.
Dla Jana, który Bogu nadaje imię „Miłość” jest oczywiste, że bez jakiegokolwiek ryzyka mogę wrócić do dziecięcej ufności, jako zasady całego mojego życia. Znamienne, jak Jan to wyraża: świat nie zna dzieci Bożych, bowiem nie zna Ojca. Nie ma w tym poczucia misji do spełnienia, obowiązku bycia dobrym chrześcijaninem, poczucia odpowiedzialności za zbawienie świata. Bóg jest na pierwszym miejscu i nie ma znaczenia, co świat o mnie myśli i jakie znaczenie mi przypisuje. Dlatego dziecięctwo będące w symbiozie ze świętością nie jest owocem kolejnych doskonałości, sprawności, kursów, formacji czy rekolekcji, ale to powrót do dziecięcej ufności, którą obdarowujemy także Boga, jako Ojca. Dziecięctwa nie da się nauczyć, albowiem ono w nas już było i zostało zduszone fałszywą dorosłością. Dziecięctwo to owoc odkrycia pewnej „pobożnej bezradności” wobec samego siebie, wobec bliźnich i wobec świata oraz radość z tego faktu, który wprost kieruje nas w ramiona Ojca.
Zachwycająca świętość (Mt 5, 1-12a)
Każdy, kto chodził po górach bez trudności rozumie Saint-Exupéry’ego i jego opis wspinaczki, jako alegorii życia, które jest zbudowane na darze z siebie, na nieustannym wysiłku: „Nie ma też krajobrazów, ujrzanych ze szczytu góry, jeśli nie było wędrowca, który się wspiął na szczyt, gdyż ów krajobraz jest nie tyle widokiem, ile poczuciem zwycięstwa. Jeśli zaś wniesiono cię na górę w lektyce i widzisz w dole pewne zestawienie przymglonych form, czy zdołasz wzbogacić ich trwanie własną substancją? Dla tego, kto zadowolony skrzyżował ręce na piersi, ów krajobraz jest czymś, na co składa się i oddech zdyszany, i ulga mięśni wypoczywających po wysiłku, i błękitniejący wieczór, jest także jakby radością z wprowadzonego ładu, bo każdy jego krok wprowadzał trochę ładu w bieg strumieni, ustawiał wierzchołki gór, wygładzał wiejskie drogi. Ten krajobraz z niego się narodził i radość w nim obecna jest równa radości dziecka, które układając kamyczki buduje sobie miasto, zachwyca się nim i napełnia je sobą. Ale czy dałoby dziecku szczęście patrzenie na kamyki już ułożone - można je oglądać, ale nie ma w nich własnego wysiłku”.
Jednak kiedy wracam do tekstu medytowanej Ewangelii, do Ośmiu Błogosławieństw, to jakie uczucia rodzą w moim sercu? Zachwyt, pragnienie znalezienia się wewnątrz tego słowa, jako ubogi, smutny, łagodny, spragniony sprawiedliwości, wprowadzający pokój, prześladowany, fałszywie oskarżany? Ja od razu krzyczę: „Nie!”. Daleki jestem od tego, aby zapragnąć tych wszystkich doświadczeń. A przecież Saint-Exupéry „odreligijnionym” językiem powtarza centralną ideę Błogosławieństw. Prawdziwe szczęście człowieka rodzi się z daru. Cytat z „Cytadeli” zachwyca i łatwo się z nim identyfikuję, a Błogosławieństwa napełniają mnie lękiem, poczuciem niemożności ich wypełnienia, wrażeniem, że Jezusowe wymagania przekraczają nie tylko moje siły, ale i chęci. Ktoś mi ukradł piękno Jezusowych Błogosławieństw. Sposób ich ukazywania i nauczania pozbawił mnie zachwytu, który winien się zrodzić ze słuchania najpiękniejszego opisu człowieka, który potrafi kochać, człowieka błogosławionego przez Boga, szczęśliwego. Obciążone moralizmem i fałszywym dydaktyzmem Błogosławieństwa rodzą we mnie opór i niewiarę w możność ich dopełnienia. A przecież górska wspinaczka to jedno z najpiękniejszych doświadczeń wysiłku dającego radość.
W Drugim Liście do Koryntian Paweł daje świadectwo udręk, w których Bóg go nie opuszcza i „pociesza w każdym naszym utrapieniu, byśmy sami mogli pocieszać tych, co są w jakiejkolwiek udręce”. Pociecha nie jest nagrodą za znoszenie cierpień, ale zawiera się w znoszonej udręce. „Jak bowiem obfitują w nas cierpienia Chrystusa, tak też wielkiej doznajemy przez Chrystusa pociechy” – kontynuuje Apostoł. Cierpienie niesie w sobie pociechę. Czyż to nie burzy naszego poczucia zasługiwania, zapracowywania i znoszenia przeciwności, aby otrzymać rekompensatę? To prawda, że nawet Paweł dociera do takich granic, „iż zwątpiliśmy, czy uda się nam wyjść cało z życiem”. Ale to doświadczenie prowadzi do ufności, która nie jest dziełem człowieka, nie rodzi się ze „zrozumienia” czy poczucia zasług przed Bogiem: „Lecz właśnie w samym sobie znaleźliśmy wyrok śmierci: aby nie ufać sobie samemu, lecz Bogu, który wskrzesza umarłych”. Co więcej, to doświadczenie ma wymiar apostolski: „gdy znosimy udręki - to dla pociechy i zbawienia waszego, a gdy pocieszani jesteśmy - to dla waszej pociechy, sprawiającej, że z wytrwałością znosicie te same cierpienia, których i my doznajemy”. Prawda Błogosławieństw to nie ciężar przykazań, ale to obraz nowego człowieka, który całkowicie zawierza swe życie Bogu i doświadcza Jego mocy, która przekracza granice jego osobistego życia.
Wiara nie jest wspinaczką na jakąś górę, duchową lub realną, aby przez chwilę podziwiać pejzaże, a zachwyt był wprost proporcjonalny do włożonego wysiłku. Jezus ofiaruje prawdziwe szczyty naszego życia: odrzucenie bogactwa, jako fundamentu, aby pokornie zaufać Bogu i Jego miłości; odwagę wkraczania w smutek, jako doświadczenie miłości zdradzonej, zanegowanej, której nie da się naprawić inaczej, jak tylko przez wyznanie swej słabości i niezdolności do miłości; zajmowanie ostatnich miejsce w teatrze świata bez lęku o pełnię życia; sprawiedliwość, która jest realizacją zamysłów Boga i stanowi serce ożywiających nas pragnień; miłosierdzie, ale nie dla zdobywania medialnej popularności, lecz aby rodzić dla Boga; serce czyste, które jest odwagą prześwietlenia słowem najgłębszych pokładów własnego jestestwa; pokój, poczucie spełnienia i bezpieczeństwa, których tak światu brakuje; akceptację, że prawda wymaga osobistego przyjęcia, a to oznacza, że będą tacy, którzy nieustannie się jej sprzeciwiają, którzy kłamstwem i przemocą niszczą to, co zmuszałoby ich do nawrócenia, do wyrzeczenia się pogoni za bogactwem czy władzą. Świętość, która wyłania się z Błogosławieństw nie jest cierpieniem, trudem, „podpieraniem się nosem”. Świętość Błogosławieństw to pociecha, nasycenie, życie w Królestwie, oglądanie Boga, radość doznanego miłosierdzia, pewność przynależności do Jezusa pośród doświadczeń tego życia. Lecz aby kroczyć tą drogą każdy z nas potrzebuje kogoś, kto zamiast opowiadać nam o radościach świętości po prostu zabierze nas na Górę Błogosławieństw i pozwoli zachwycić się tym, co zobaczymy.
ks. Maciej Warowny


